تفکری که در احادیث اسلامی برای آن فضیلت بسیار وارد شده تفکری است که در مسیر تکامل معنوی انسانی باشد.

تفکری که انسان درباره مسائل مادی بدون هیچ گونه ارتباطی با مسائل معنوی داشته باشد از آن خاصیت برخوردار نیست. مثلا انسان بیندیشد که هدف از آفرینش وی چیست و این که خلقت او بیهوده نمی باشد و ارزش او به چیست؟ این تفکر که انسان را به هدف خلقت، که رشد آدمی و در بستر عبادت خدا است، متوجه می سازد و عبادت ارزشمند انسان در طول عمر می تواند معلول چنین تفکری باشد.

در قرآن به زیباترین شکل جریان فکری مطلوب اشاره شده است:"همانا در آفرینش آسمانها و زمین و اختلاف شب و روز، نشانه هایی برای خردمندان است، آنان که خدا را(در همه احوال) ایستاده، نشسته، و بر پهلو آرمیده یاد می کنند.

همچنین در آفرینش زمین و آسمان اندیشه می کنند(که) خدایا. تو اینها را بیهوده نیافریدی.."(آل عمران/190-191)

پس تفکر حقیقی به ارتباط و عبودیت واقعی خداوند منتهی می شود. اما عبادت بدون تفکر آن اهمیت را نخواهد شد.

خدا به انسان نیروی فکر و تعقل داد که ابتدا خود را بشناسد تا بعد از آن در احوال هستی تدبر و تفکر کند، زیرا حاصل چنین تفکری، انسان ساز است و راه عبودیت و بندگی را به بهترین شکل می نمایاند. آنچه در آیات و روایات در باب برتری تفکر به چشم می خورد، تفکری است که از ظلمت به نور رهنمون کند.

تفکری که انسان را از حالت ایستایی بازستاند و به حرکت و پویایی درآورد.

خداوند فرموده است:"آیا پیش خود فکر نمی کنند که خدا آسمانها و زمین و هرچه در بین آنها است، همه را جز به حق(و برای حکمت و مصلحت) و به وقت معین نیافریده است؟(روم/8)

تفکر در خلقت آسمان و زمین و نظم دقیق در آفرینش، انسان را به عظمت خداوند و جایگاه خود در مجموعه عالم هستی آشنا می کند. معرفت و شناخت، به تمام کارها و اعمال انسان معنی و جهت می دهد. عباداتی که بدون تفکر و معرفت باشد، ارزش چندانی ندارد و انسان را آنگونه که شایسته است، به کمال نمی رساند. امام علی(ع) در وصیت خود به امام حسن(ع) فرمود:"هیچ عبادتی همانند اندیشیدن در آفرینش خدا نیست." اندیشیدن در خلقت و آفرینش خدا انسان را به شگفتی وا می دارد. پیامد چنین اعجابی، فرو آوردن سر تسلیم و اعتراف به حقارت و بندگی است. در نتیجه ارکان عبودیت تقویت شده، عابد به معبود می پیوندد. انسان باید تفکر بالنده داشته باشد تا ثمره اش تکامل باشد. امام صادق علیه السلام فرمود:" برترین عبادت، استمرار و مداومت اندیشه درباره خدا و قدرت او است."

امیر المومنین علیه السلام فرمود:" عبادت مردم پاک نهاد و با اخلاص، اندیشیدن در ملکوت آسمانها و زمین است." انسان با اندیشیدن در ملکوت آسمانها و زمین، جایگاه خویش را به دست می آورد که چه اندازه حقیر و ناتوان است. چنین اعترافی سازنده خواهد بود و ارکان توحیدی آدمی را قوی و بنیادین خواهد کرد و چه مطلوبی بهتر از این از بنده نسبت به خدا؟