نشست تخصصی «بررسی بن‌مایه های کلامی امامت در قصص قرآن کریم» همزمان با هفته پژوهش و با سخنرانی دکتر محسن دیمه کار گراب عضو هیأت علمی دانشکده تربیت مدرس قرآن مشهد ، برگزار شد

دکتر دیمه کار گفت: قصص قرآن کریم از دیرباز مورد توجه مفسران، محدثان و دانشمندان علوم قرآنی بوده و از ابعاد گوناگون پژوهش‏ های متنوعی با رویکردهای تاریخی ، جغرافیایی ، زیبایی شناسی ، اعجاز بیانی و زبان شناسی در این موضوع سامان یافته است. در این میان بعد کلامی آن به ویژه در مسائل کلامی امامت کمتر مورد توجه قرار گرفته است که حجم بسیار آیات قصص، هدفمندی قرآن در بیان قصص و جدایی ناپذیری سنت‏های الهی از قصص قرآن، تناسب معنایی آیات قصص و غیر قصص به ویژه در موضوع امامت و استنباط کلامی مباحث امامت از قصص قرآن در روایات پیامبر و ائمه اطهار(ع)، اصحاب ایشان، و آراء تفسیری دانشمندان امامیه و اهل سنت ضرورت پژوهش در این زمینه را نمایان می‌سازد.

عضو هیأت علمی دانشکده تربیت مدرس قرآن مشهد در ادامه با اشاره به رویکرد تفسیری مفسران افزود: هر یک مفسران با توجه به رویکرد تفسیری خویش در ذیل آیات قصص به تفسیر آن پرداخته‏ ا‏ند. در برخی از تفاسیر اهل سنت مانند «جامع البیان» طبری(د ۳۱۰ق)، «لطائف الاشارات»‏ قشیری(د ۴۶۵ق)، «الجامع لأحکام القرآن» قرطبی(د ۶۷۱ق)، «الدر المنثور» سیوطی(د ۹۱۱ق) غالباً به جزئیات قصص پرداخته‏ ا‏ند  که در ذیل قصص، روایات متعددی دیده مى‏ شود که جزئیات گوناگونی از قصص قرآن در آن بیان شده که برخی از آنها از قبیل إسرائیلیات و روایات غیر معتبر به شمار مى ‏رود و چه بسا خالی از ابعاد هدایتی و تربیتی باشد. 

وی در ادامه با بیان اینکه یکی از موضوعات اساسی در تفسیر قرآن، ابعاد کلامی و جنبه‏ های استنباط کلامی از قصص قرآن در حوزه مباحث «امامت» است، اظهار کرد : چه اینکه موارد گوناگونی مى‏ توان یافت که مفسران امامی در تفسیر برخی آیات قصص نکات قابل توجهی از مباحث «امامت پژوهی» در استنباط از آن قصص بیان کرده‏ ا‏ند، در آثار کلامی امامیه در مباحث «امامت» نیز اهتمام بسیاری نسبت به تفاسیر امامیه، در استنباط کلامی به آیات دیده مى‏ شود. 
دکتر دیمه کار در ادامه این نشست با ارائه نمونه هایی از روایات رسول اکرم و ائمه معصومین در باب پاسخگویی به شبهات افزود : با تأمل در میراث روایی-تفسیری اهل بیت(ع) در باب قصص قرآن نشان مى‏ دهد که یکی از مهمترین شیوه‏ های اهل بیت(ع) در تبلیغ امامت و تبیین ابعاد گوناگون آن و نیز در پاسخگویی به شبهات شیعیان و در احتجاج با مخالفان این است که به قصص قرآن در مسائل کلامی «امامت» استناد بسیاری داشته‏ ا‏ند. نمونه‏ های متعددی از روایات رسول خدا(ص) در آثار روایی فریقین و نیز روایات بسیاری از اهل بیت(ع) در آثار روایی و تفسیری امامیه شاهد این مدعاست حتی برخی از اصحاب معصومان(ع) در مناظرات و احتجاجات خویش با مخالفان از این شیوه بهره جسته‏ ا‏ند.

وی افزود : در آثار کلامی متقدم و متأخر امامیه نیز این شیوه از جایگاه ویژه‏ا‏ی برخوردار است. افزون بر اینکه دانشمندان اهل سنت در تفاسیر و کتب علوم قرآنی و تک نگاری‏ های خویش در باب قصص قرآن، تنها به ابعاد زیبایی شناسی قصص قرآن و ابعاد هنری و اعجاز بیانی آن پرداخته‏ ا‏ند و غالباً به ارتباط آن با مباحث امامت اشاره‏ا‏ی نکرده ‏ا‏ند. ایشان در مباحث پیرامون «اهداف، اغراض و رسالت قصص قرآن» نیز مباحثی از قبیل تسلی دادن به رسول خدا(ص) و مؤمنان، عبرت از امت‏ های پیشین، تثبیت روح ایمان در مسلمانان و مطالبی این چنین بیان کرده ‏ا‏ند و غالباً اشاره‏ ا‏ی به ابعاد استنباطی مباحث امامت از قصص قرآن نداشته‏ ا‏ند، این امر عجیبی نیست زیرا در خصوص امامت تفاوتی اساسی در مبانی کلامی با امامیه دارند اما تعجب اینجاست که برخی آثار علوم قرآنی و تک نگاری‏ های امامیه در باب قصص قرآن نیز کمتر اشاره ‏ا‏ی به «مباحث امامت» دیده مى‏ شود و غالباً متأثر از همان دیدگاه‏ های علوم قرآنی دانشمندان اهل سنت هستند. 

عضو هیأت علمی دانشکده تربیت مدرس قرآن مشهد در پایان سخنان خود بیان کرد : آثاری با موضوع «امامت در قرآن» که در دوران معاصر نگاشته شده غالباً به آیات معروفی چون آیه ولایت، آیه إطاعت از اولی الأمر، آیه تطهیر، آیه إکمال، و آیاتی از این قبیل إشاره کرده‏ ا‏ند و به بهره‏ های کلامی از قصص قرآن در مسائل امامت کمتر توجه کرده ‏ا‏ند. لذا امامت پژوهی در قصص قرآن و به بیان دیگر تبیین جایگاه قصص قرآن در استنباط کلامی در موضوع امامت یکی از خلاهای اساسی در حوزه مطالعات میان رشت ه‏ای رشته‏ های علوم قرآنی، تفسیر قرآن و علم کلام است.